Choć osadnicy olęderscy, często związani z wyznaniem luterańskim, byli obecni na ziemiach Wielkopolski już od XVI wieku, dopiero w 1826 roku sukcesem zakończyły się starania ewangelickich mieszczan Konina o utworzenie własnej parafii ewangelicko-augsburskiej. W ramach miejskich obchodów dwustulecia jej utworzenia 11 września 2026 roku w Domu Zemełki zorganizowano konferencję popularnonaukową, która zgromadziła czterech prelegentów i prawie sześćdziesięciu słuchaczy.
Pierwszy referat pt. „Rozwój, trwanie i regres sieci parafii Kościoła Ewangelicko-Augsburskiego we Wschodniej Wielkopolsce w XIX i XX wieku” wygłosił prof. dr hab. Jarosław Kłaczkow. Obecność i wystąpienie profesora Kłaczkowa przypieczętowały naukowy charakter konferencji – był on jedynym w gronie prelegentów samodzielnym pracownikiem naukowym, związanym z Uniwersytetem Mikołaja Kopernika w Toruniu. Specjalizuje się w historii Polski i historii powszechnej XX wieku.
Temat referatu był szeroko zakrojony: poza parafią konińską obejmował bowiem wszystkie parafie Wielkopolski Wschodniej. Przywoływane miejsca i postacie badacz umieszczał także w ogólnopolskim kontekście historycznym. Profesor zakończył swoje wystąpienie dość optymistycznym stwierdzeniem, że ewangelicy „byli, są i będą integralną częścią społeczności Wielkopolski Wschodniej”.
Kierownik Archiwum Państwowego w Poznaniu Oddział w Koninie, Piotr Rybczyński, wygłosił referat „Początki Parafii Ewangelicko-Augsburskiej w Koninie w świetle materiałów archiwalnych Archiwum Państwowego w Poznaniu Oddział w Koninie”. Prelegent zwrócił uwagę, że istotne informacje dotyczące początków parafii ewangelickiej znajdują się nie tylko w Aktach miasta Konina, w jednostce Akta w przedmiocie rozebrania i sprzedaży drewnianego kościółka pod wezwaniem św. Ducha, lecz także w Aktach Notariusza Mikołaja Kroszczyńskiego w Koninie. Z materiałów tych wynika bowiem, że starsi parafii ewangelickiej nie nabyli gruntu szpitalnego, na którym obecnie znajdują się kościół i zabudowania parafialne, w drodze kupna, lecz wieczystego wydzierżawienia (emfiteuzy). Tym samym prelegent sprostował informacje zamieszczone m.in. w opracowaniach Eduarda Kneifla.
„Ślady nieobecnych. Ewangelickie rodziny w historii Konina i ich powojenne losy” to tytuł prelekcji wygłoszonej przez Damiana Kruczkowskiego, dyrektora Miejskiej Biblioteki Publicznej im. Zofii Urbanowskiej w Koninie. Szef konińskiej książnicy opowiedział o znanych konińskich rodzinach ewangelickich: Reymondów, Zarembów, Esse, Michlów, Torentzów i Sztarków.
Ostatni prelegent, dr Dariusz Bruncz, dziennikarz i redaktor naczelny serwisu ekumenizm.pl, wygłosił prelekcję „Osobno, ale nie sami. Tożsamość konfesyjna na pograniczu wyznań”. Wystąpienie rozpoczął od biblijnych opisów stworzenia, a następnie, w formie językoznawczej gawędy, omówił kilka słów kluczy związanych z tematem wystąpienia. Hebrajskie Ger oznacza kogoś, kto nie jest ani wrogiem, ani „swoim”, lecz pozostaje objęty ochroną. Łacińskie protestari oznacza „zaświadczać, publicznie świadczyć”.
Powracającym w wystąpieniu słowem była jednak „granica”. Kategorię pograniczności prelegent odniósł m.in. do zmiennej tożsamości religijnej Stanisława Lutomirskiego, proboszcza konińskiej fary, który w połowie XVI wieku zaczął głosić w Koninie idee reformacyjne, stając się jedną z najważniejszych postaci początków reformacji na tym terenie. Odniósł się także do wybitnych osób związanych z ziemią konińską. Wspomniał prof. Oskara Bartela, historyka Kościoła i badacza dziejów reformacji, ks. Leopolda Bartscha, superintendenta ewangelickiego w Warszawie, podróżnika i muzyka, oraz ks. dr. Eduarda Kneifla, historyka protestantyzmu. Wszyscy trzej urodzili się w XIX wieku we Władysławowie. Na zakończenie powrócił do etymologicznego wywodu. Słowo Parochia (gr.) oznacza bowiem zamieszkiwanie obok – osobno, ale nie samemu. Następnie redaktor złożył jubileuszowe życzenia, wykorzystując grę semantyczną wokół kategorii granicy, będącej lejtmotywem wystąpienia: „Wszystkiego najlepszego, pogranicznego, na dwustulecie Parafii Ewangelicko-Augsburskiej w Koninie”.
Konferencję prowadził ks. Waldemar Wunsz, proboszcz parafii ewangelickiej w Koninie.
Organizatorami konferencji były Parafia Ewangelicko-Augsburska w Koninie oraz Miejska Biblioteka Publiczna im. Zofii Urbanowskiej w Koninie.
Fot. AW
Galeria zdjęć
